Żelazo
na budowie. Z operatorem.

Zaczęło się od jednego ekskawaatora i jednego spostrzeżenia, które w tamtym czasie wydawało się oczywiste, ale rynek jakoś tego nie implementował. Pracowałem wcześniej jako kierownik robót ziemnych przy kilku większych inwestycjach infrastrukturalnych. Widziałem, jak firmy budowlane podchodzą do sprzętu ciężkiego: kupują, bo muszą mieć, albo wypożyczają bez operatora i potem szukają kogoś z ulicy, żeby to obsadził. Obie drogi są złe.

Kupno własnego sprzętu ciężkiego ma sens tylko przy bardzo wysokim współczynniku wykorzystania — co najmniej osiemdziesiąt procent czasu pracy. Poniżej tego progu bilans ekonomiczny jest ujemny, bo koszty stałe amortyzacji, ubezpieczenia, przeglądów i garażowania jedzą marżę. Firmy tego nie liczą albo liczą błędnie, więc kupują ekskawatory, które stoją siedem miesięcy w roku.

Wynajem bez operatora to z kolei problem formalny i praktyczny. Firma musi mieć własnego operatora z odpowiednimi uprawnieniami UDT. Operator musi znać konkretną maszynę. A firma wypożyczająca sprzęt nie odpowiada za to, co ten operator z nim zrobi. Słyszałem o przypadkach, gdzie sprzęt wracał po miesiącu z uszkodzonym układem hydraulicznym, bo ktoś pracował bez nadzoru w trudnych warunkach gruntowych.

My sprzedajemy coś innego: gotową zdolność roboczą. Jeden telefon, podajesz co potrzebujesz i kiedy, a my przywozimy maszynę z człowiekiem, który na niej przepracował kilkaset godzin i zna ją jak własną kieszeń. Klient dostaje wynik, nie problem do zarządzania.

Spektrum jest szersze niż się wydaje i to jedna z rzeczy, która mnie ciągle zaskakuje po dwunastu latach. Mamy klientów z każdego możliwego segmentu.

• Małe i średnie firmy budowlane

  Nie stać ich na własny ciężki sprzęt, a zlecenia wymagają go sporadycznie. Dla nich jesteśmy naturalną alternatywą zakupu — bez zamrożonego kapitału, bez kosztów stałych, bez problemu z sezonowością.
• Generalni wykonawcy przy dużych projektach

  Oni mają własny sprzęt, ale przy szczytach robót — wbicie pali, etap wykopów pod fundamenty — potrzebują więcej maszyn niż posiadają. My jesteśmy elastycznym buforam zdolności produkcyjnych.
• Samorządy i inwestycje publiczne

  Remonty dróg, prace przy infrastrukturze podziemnej, rozbieranie starych obiektów. Tu ważna jest dokumentacja, certyfikaty operatorów i pełne ubezpieczenie OC maszyny i operatora — co mamy bez wyjątku.
• Deweloperzy mieszkaniowi

  Projekty wieloetapowe, gdzie potrzeby sprzętowe zmieniają się co kilka tygodni. W fazie wykopu potrzebny ekskawator, przy stanie surowym — żuraw, przy pracach zewnętrznych — ładowarka. Jeden dostawca, jeden kontrakt ramowy, różne maszyny w zależności od etapu.

Flota jest efektem ośmiu lat systematycznego planowania pod kątem tego, co rynek naprawdę zamawiuje, a nie tego, co nam się podoba. Sprawdzamy każdego roku proporcje zapytań i dostosowujemy zakupy. Wiem ze statystyk, że siedemdziesiąt procent naszych zleceń to prace ziemne — więc ekskawatory to trzon floty.

Mamy trzy kategorie rozmiarowe ekskawatorów gąsienicowych — miniekskawatory od dwóch do sześciu ton, maszyny średnie od piętnastu do dwudziestu pięciu ton i ciężkie powyżej trzydziestu ton. Każda kategoria obsługuje inne typy robót. Miniaturki trafiają na ciasne place w miastach, do wykopów przy remoncie kanalizacji, do prac w budynkach. Ciężki sprzęt idzie na duże wykoopy pod budynki wielopiętrowe, autostrady, obiekty inżynieryjne.

Drugą dużą grupą są żurawie wieżowe — mamy dwanaście żurawi o udźwigu od czterech do szesnastu ton i rozpiętości ramienia do sześćdziesięciu metrów. Żuraw to zupełnie inny model biznesowy — tu kontrakt jest zwykle na całą budowę, od wbicia pierwszej łopaty po stan surowy zamknięty. Operator żurawia jest z klientem miesiącami, praktycznie staje się częścią ich ekipy.

Do tego ładowarki kołowe, koparko-ładowarki, spycharki i walce — uzupełnienie, które pozwala nam obsłużyć kompletny plac budowy bez konieczności angażowania innego dostawcy.

Zacznę od tego, że „dorobienie" operatora to jeden z największych problemów rynku wynajmu sprzętu. Firmy wypożyczające maszynę bez operatora często rekomendują kogoś ze swojej listy — osoby z papierami UDT, ale z bardzo różnym doświadczeniem praktycznym. UDT potwierdza znajomość przepisów i podstaw obsługi. Nie potwierdza, że operator wie, jak pracować w trudnych warunkach gruntowych, jak ustawić ekskawator na skarpie, jak obsługiwać żuraw w warunkach wietrznych.

Nasi operatorzy przechodzą trzystopniową weryfikację przed pierwszym wyjazdem na zlecenie. Pierwsza: sprawdzamy dokumenty — uprawnienia UDT, prawo jazdy, zaświadczenia medyczne. Druga: test praktyczny na naszym placu — operator dostaje konkretne zadanie robocze i obserwujemy jego technikę, nawyki bezpieczeństwa, sposób reagowania na symulowane trudności. Trzecia: okres wprowadzający, gdzie nowy operator przez pierwsze dwa tygodnie jeździ w parze ze starszym operatorem na prawdziwych zleceniach.

Co sześć miesięcy robimy audyty operatorskie — klient może zgłosić uwagę, my sami odwiedzamy losowe zlecenia i oceniamy pracę. Operatorzy mają system premii powiązany z oceną klientów i wskaźnikami bezpieczeństwa. Czterech operatorów zwolniliśmy w ostatnich trzech latach — dwóch za naruszenia BHP, dwóch za oceny klientów poniżej akceptowalnego poziomu.

Logistyka transportu ciężkiego to osobna wiedza specjalistyczna i traktujemy ją poważnie — mamy własny dział transportu z czterema niskopodwoziami i dwoma zestawami z pilotażem dla największych maszyn. Zdecydowaliśmy wcześnie, że nie będziemy zlecać transportu na zewnątrz, bo to byłoby oddanie kontroli nad krytycznym elementem procesu. Spóźniona maszyna na placu budowy to przestój, a przestój to pieniądze, które klient liczy i nam przypisuje.

Przy każdym zamówieniu robimy analizę trasy — sprawdzamy ograniczenia tonażowe na drogach publicznych, mosty z limitem nośności, wiadukty z ograniczeniem wysokości. Dla dużych ekskawatorów i żurawi pobieramy pozwolenia na transport nienormatywny z wymaganymi uzgodnieniami z zarządcą drogi. To czasem trwa kilka dni i dlatego radzimy klientom zgłaszać zapotrzebowanie na duże maszyny z minimum tygodniowym wyprzedzeniem.

Klient musi zapewnić trzy rzeczy: bezpieczny zjazd z drogi publicznej, utwardzone miejsce dla niskopodwozia w trakcie rozładunku oraz odpowiednią powierzchnię nośną dla maszyny w miejscu pracy. Ekskawator trzydziestotonowy na grząskim gruncie bez płyt drogowych albo podkładów to proszenie się o kłopoty — i odpowiedzialność za szkody spada wtedy na klienta. Mamy instrukcję przygotowania placu, którą wysyłamy przy każdym zleceniu.

Mamy jedną bezwzględną zasadę, której operatorzy storybookdrive uczą się na pierwszym szkoleniu i o której przypominamy co rok: operator ma prawo i obowiązek odmówić wykonania polecenia, jeśli naruszałoby BHP. Prawo i obowiązek — oba słowa są celowe. To nie jest opcja, to element umowy z klientem. Jeśli kierownik budowy mówi operatorowi „jedź, nie patrz na te kable", operator mówi stop, wyłącza maszynę i dzwoni do naszego dyżurnego BHP.

Mieliśmy dwa takie zdarzenia w ostatnich pięciu latach. Oba razy operator storybookdrive odmówił pracy, bo warunki były niebezpieczne — raz chodziło o nie oznaczone przewody elektryczne w strefie roboczej, raz o polecenie pracy na zboczu powyżej dopuszczalnego nachylenia dla danej maszyny. W obu przypadkach ochroniliśmy klienta przed wypadkiem, który skończyłby się stratami dużo większymi niż utracony dzień roboczy.

Telematyka w maszynach rejestruje parametry pracy — pochylenie, prędkość ruchów, przeciążenia. Dane idą do naszego systemu i są analizowane. Jeśli widzimy, że maszyna pracuje regularnie na granicy specyfikacji — przegrzewanie hydrauliki, praca przy maksymalnym pochyleniu — dzwonimy do operatora i sprawdzamy, czy warunki na placu są odpowiednie.

Elektryfikacja jest realna i nie jest odległą przyszłością. Volvo, Caterpillar, Komatsu mają już w ofertach elektryczne ładowarki i miniekskawawtory. My mamy pierwszą elektryczną ładowarkę w flocie od sześciu miesięcy — testujemy ją na wybranych zleceniach w mieście, gdzie wartość ciszy i braku emisji jest wysoka. Klienci z sektora rewitalizacji zabytkowych centrów miast bardzo to doceniają.

Automatyzacja to trochę więcej retoryki niż praktyki na placu budowy, ale telematyka i systemy wspomagania operatora są już dzisiaj codziennością. Nasze nowe maszyny mają systemy antykolizyjne, elektroniczną kontrolę ciśnienia hydraulicznego, ostrzeżenia przeciążeniowe. To nie zastępuje operatora — wzmacnia jego decyzje i daje bufor bezpieczeństwa. Za dziesięć lat widzę sprzęt, który sam potrafi wykonać powtarzalne zadania — wyrównanie terenu według GPS, powtarzalne cykle załadunku — ale trudne, nieregularne prace wymagające oceny sytuacji długo jeszcze będą domeną człowieka.

Niedobór operatorów to problem, który śpię się za nami już dziś i będzie narastał. Szkoły techniczne nie kształcą operatorów w wystarczającej liczbie, populacja doświadczonych operatorów starzeje się, a zawód nie jest postrzegany jako prestiżowy wśród młodych ludzi. To jest zagrożenie dla całej branży. Odpowiedzią jest własna szkoła — od przyszłego roku będziemy kształcić operatorów wewnętrznie, we współpracy z centrum kształcenia zawodowego. Zainwestujemy w to, bo nie widzę alternatywy.